ÖZET

Bu projede genel olarak konunun önemi, yürütülecek olan çalışma ve daha sonrasında sonuçlar hakkında bilgiler sunulacaktır. Projeyi okuyan kişi çalışmanın genel çerçevesi hakkında fikir sahibi olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Geri dönüşüm, çocuk, çevre bilinci, atık maddeler, bilinçlendirme

1.GİRİŞ

1.1.Geri Dönüşüm Nedir?

Yeniden değerlendirilebilme olanağı olan atıkların çeşitli işlemlerden geçerek üretim sürecine yeniden dâhil olmasına geri dönüşüm denir. Prof. Dr. Karaosmanoğlu atıkları, ” Atıklar ülkemizin ulusal serveti olan yeşil ekonominin ham maddeleridir.” diye tanımlamaktadır. Dünyada geri dönüştürülebilir atıklar; hava, su, kömür, petrol, doğal gaz ve minarelerden sonra yedinci doğal kaynak olarak kabul edilmektedir. Çöpte yatan bu değerli kaynaklara dikkat çekmek için Küresel Geri Dönüşüm Vakfı, ilk kez “18 Mart (2019) Dünya Geri Dönüşüm Günü” kutlamıştır.

1.2.Geri Dönüşüm Nasıl Yapılır?

Her malzemenin sahip olduğu özelliklere göre uygulanacak olan geri dönüşüm yöntemi farklılık göstermektedir. Örneğin plastik; plastiklerin kaynağı ham petrol, gaz ve kömürdür. Çöpe atıldığında çürümez, paslanmaz, çözünmez ve bozulmazlar. Suyu ve toprağı kirletmesinin yanında yıllarca doğada birikirler. Sudaki canlılara zarar verir hatta ölümlerine neden olurlar.

Plastiklerin geri dönüşümünün sağlaması için gerekli aşamalar şöyledir;

  • Plastiğin Kesimi ve Kırılması: Cinsine göre ayrılan atık plastikler kırma makinelerinde parçalanırlar. Bu parçalara kepek ismi verilir.
  • Plastik Yıkama ve Kurutma: Kepek haline gelen yarı mamul, önce yıkama havuzlarında kalite ürün elde etmek ve fire vermemek amaçlı yıkanır. Sonra, tipik endüstriyel kurutucular da her plastiğin çeşidine göre nemi alınır.
  • Plastiğin Beslenme Kazanına Transferi: Plastiklerin sıkma makinesine veya istenilen yere taşınması işlemi helezonlar yardımıyla yapılmaktadır.

Genel olarak geri dönüşüm işlemleri dört aşamada toplanabilir:

1- Kaynakta Ayrıştırma: Değerlendirilebilir atıklar, oluştukları yerde çöplerden ayrılarak biriktirilir.

2- Sınıflama: Kaynağından ayrı toplanan atıklar, cam metal-plastik ve kağıt bazında sınıflandırılır.

3- Değerlendirme: Atıklar, fiziksel ve kimyasal değişimler geçirerek yeni bir malzeme olarak ekonomiye geri döner.

4- Yeni Ürünü Ekonomiye Kazandırma: Geri dönüştürülen ürün, yeni bir malzeme olarak kullanıma sunulur.

1.3. Hangi Maddeler Geri Dönüşüme Kazandırılır?

  • Kimyasal atıklar
  • Cam
  • Kâğıt
  • Alüminyum
  • Plastik
  • Piller 
  • Motor yağı
  • Akümülatörler
  • Beton
  • Organik atıklar
  • Elektronik atıklar
  • Demir
  • Tekstil
  • Ahşap
  • Metal

Projemizde atık maddelerden yapacağımız oyuncaklar ve eşyalar için kullanılabileceğimiz maddeler şöyledir:

Plastik maddeler (Pet şişe, pet şişe kapağı, ıslak mendil kapağı vs.)

Kâğıt, Karton Kutular (İçecek kutuları, yumurta kapları, peçete kartonları vs.)

Ahşap (Ahşap mandallar vs.)

Tekstil Ürünleri (Kullanılmayan kıyafetler) vb.

1.4.Amaç

 Çevre bilinci sadece eğitimcilerin değil, toplumdaki her bireyin üstlenmesi gereken toplumsal bir görevdir. Bizim projemizin amacı okul öncesi çocuklarına model olarak onlara temiz çevre sunmak ve çevre bilincini onlara uygulayarak öğretmektir. Projemizi gerçekleştireceğimiz grubun okul öncesi dönemine ait olmasının en büyük nedeni çocukların çevresini anlamasında bu dönemin “kritik dönem” özelliği taşımasıdır. Kritik dönemde kazanılmayan bir davranış sonradan istenilen düzeye ulaşamamaktadır. Belirlediğimiz grupla birlikte, çevre bilinci adına yapılan önemli uygulamalardan biri olan geri dönüşüm üzerinde yoğunlaşacağız. Temiz bir çevre sağlamanın yanında; el becerilerinin gelişmesine katkıda bulunmak, çocuklara artık materyalleri nasıl değerlendireceği hakkında bilgiler vererek tasarrufu sağlamak, yaratıcılıklarını konuşturmak vb. gibi aslında pek çok bilinci, çocuklara küçük yaştan itibaren hem uygulayarak hem de onları eğlendirerek kavramalarına destek olmayı hedeflemekteyiz.

NOT: Uygulamalar aşamasında okul öncesi çocuklara tek başlarına makas gibi kesici delici alet kullandırılmayacaktır. Uygulamalar proje görevlilerinin gözetimi altında yapılacaktır.

2. YAPILACAK ÇALIŞMALAR ve BULGULAR

Diğer ürünlere kıyasla oyuncak malzemelerinin %80’ı çöp ve okyanuslara ulaşıyor. Böyle olunca Antwerp’li tasarımcılar 2 yıl süren araştırmalar sonucunda ecoBirdy isimli çocuk mobilyaları üreten bir marka kurmuşlardır. Kullanılmayan plastik oyuncakları çocuk mobilyalarına dönüştürmeye başlamışlardır. Dünyanın pek çok yerinde ve farklı alanlarda başlatılan geri dönüşüm projeleri, çevre kirliliğine ve geri dönüşüme katkı sağlamışlardır.

Bizler de projemizde çocuklara dönüştürerek güzelleştirmeyi anlatacağız. Atık maddeleri toplayacağız ve çocuklardan da bize eşlik etmelerini ve projeyi benimseyip proje ile iç içe olmalarını sağlayacağız. Bunu desteklemek için geri dönüşüm malzemeleri getiren çocuklara küçük ödüller vereceğiz. Geri dönüşüm ürünlerinden elde edilen malzemeler ile beraber palyaço yapılacak ve çeşitli maketler yapılarak küçük bir tiyatro sergilenecek ve hikâyeler anlatılacak. Çocuklar bu konu hakkında resimler çizecek, sloganlar yapılacak ve çeşitli etkinlikler düzenleyeceğiz. Onların hayal dünyasından yardım alarak birlikte oyuncaklar ve eşyalar yapacağız. Çevre köşesi düzenleyeceğiz. Örneğin;

  (Plastik pet şişeler başa bela! Ama onlardan dikey bahçe yaparak çok faydalı bir kullanım sağlamış oluruz.)
   ( Tuvalet kâğıdı rulolarından ve yumurta kartonlarından harika oyuncaklar yapabiliriz. )
(Karton pipet ve mandaldan langırt yapımı )  ( Plastik ve kapaktan oyuncak yapabiliriz )

( Plastik ve kapaktan oyuncak yapabiliriz )

Bunun yanı sıra çocuklara geri dönüşüm ve geri dönüşüm kutuları hakkında etkinlik yapıp bilgiyi sözlü olarak verdikten sonra drama etkinliği yapılacaktır. Çünkü okul öncesi çocuklarda etkili öğrenmenin yollarından biri de drama yolu ile öğrenmedir. İzleyerek, yaşayarak öğrenen çocuk daha hızlı öğreneceği gibi öğreneceği bilgileri daha kalıcı olacaktır.

Dramanın içeriğinde;

-Çocuklara hangi atık malzemenin hangi kutuya atılması gerektiği (Cam, plastik, kağıt)

-Geri dönüşüme atılması gereken atıkların çöp kutusuna atılması durumunda ülkemiz ve dünyamızın göreceği zararlar yer alacaktır.

  Drama sonunda öğrenmenin kalıcılığını arttırmak ve çocukları eğlendirmek için ‘‘geri dönüşüm’’ isimli şarkı söylenecektir.

Şarkının Sözleri:

Geri dönüşüm nedir diye

Düşündün mü hiç söyle?

Plastik, cam, kâğıt, metal

At geri dönüşüme

Ağaçları kesmeyelim

Kâğıtları dönüştürelim

Doğayı harcamayıp, tasarruf edelim

Atıkları kutuya kutuya

Atıkları kutuya kutuya

Atıkları kutuya kutuya

At geri dönüşüm kutusuna x2

Atıklar geri kazanılır

Çöpler ayrıştırılır

Geri dönüşüm işareti

Dünya için önemli

Atıkları kutuya kutuya

Atıkları kutuya kutuya

Atıkları kutuya kutuya

At geri dönüşüm kutusuna x2

2.1.Okul Öncesi Çocuklara Yapılacak Olan ”Geri Dönüşüm” Adlı Tiyatronun Kazanım ve Göstergeleri:

Bilişsel Gelişim

K1 Nesne/durum/olaya dikkatini verir.

G1 Dikkat edilmesi gereken  nesne/durum/olaya odaklanır.

G2 Dikkatini çeken nesne/durum/olaya yönelik sorular sorar.

G3 Dikkatini çeken nesne/durum/olayı ayrıntılarıyla açıklar.

K2 Nesne/durum/olayla ilgili tahminde bulunur.

G1 Nesne/durum/olayın ipuçlarını söyler.

G2 İpuçlarını birleştirerek tahminini söyler.

G3 Gerçek durumu inceler.

G4 Tahmini ile gerçek durumu karşılaştırır.

K3 Algıladıklarını hatırlar.

G1 Nesne/durum/olayı bir süre sonra yeniden söyler.

G2 Hatırladıklarını yeni durumlarda kullanır.

K7 Nesne ya da varlıkları özelliklerine göre gruplar.

K17 Neden-sonuç ilişkisi kurar.

Dil Gelişimi

K7 Dinledikleri/izlediklerinin anlamını kavrar.

K10 Görsel materyalleri okur.

G1 Görsel materyalleri inceler.

G2 Görsel materyalleri açıklar.

Sosyal-Duygusal Gelişim

K10 Sorumluluklarını yerine  getirir.

G1 Sorumluluk almaya istekli olduğunu gösterir.

G2 Üstlendiği sorumluluğu yerine getirir.

3.SONUÇ

Dünyada geri dönüşümün önemi gün geçtikçe artmaktadır. Bu önemli durumu ise çocuklara aşılamak gerekmektedir. Çevre bilinci çocuklara küçük yaşlardan itibaren kazandırılması büyük önem taşımaktadır. İleriki yıllarda çocuklar; çevreyi seven, yaşadığı çevreye saygı duyan bireyler olurlar. Sorumluluk duygusu kazanacaklardır. Çocuklar atık maddeleri birer sanat eserine dönüştürerek eğlenirken öğreneceklerdir. Çevrede buldukları atık maddeleri çöpe atmak yerine faydalı bir yapıya dönüştüreceklerdir. Bu süreç çocukların gelişimlerine olumlu yanıt verecektir. Çocuklara kendilerini ifade etmeleri için özgür bir ortam sunulacaktır. Atıkları sanata çevirme sürecinde birbirleriyle iletişim halinde olan çocuklar sosyal sorunlarına daha rahat çözüm bulacaklar, daha rahat arkadaş edineceklerdir. Böylelikle sosyal duygusal yönleri gelişecektir. Hem atık maddeleri kullanmayı öğrenecek hem de onlara sunduğumuz bu ortamda iç dünyalarını rahatça dışa vurabilecekler, kendilerini rahat ifade edebileceklerdir. Biz ne kadar duyarlı olursak, olumlu davranışlar sergilersek çocuklarımız da o kadar duyarlı olacaktır. Kâğıtlar için ağaçların kesildiğini bilmek ya da hayvan türlerinin yok olduğunu öğretmek çocukta bilinç oluşturacaktır ve bu bilinç, daha kontrollü hareket etmelerini sağlayacaktır. İyi eğitilen çocuk da çevresindeki çocukları teşvik edecektir. Böylece sağlıklı bir zincir oluşturmuş olacağız. Aynı zamanda onlara anlatacağımız temizlik, geri dönüşüm konulu hikâyelerle ve canlandıracağımız tiyatro oyunlarıyla günlük yaşamlarında kişisel ve çevresel temizliğe dikkat edeceklerdir. Bu projede çocuklarla iç içe olup onların bilinçlenmesini sağlamak için Milli Eğitim Bakanlığından, okul idaresinden ve diğer gerekli makamlardan alınan izinler ile okullara geri dönüşüm kutuları bırakılacaktır. Çocukların da katkıları ile kullanılabilir malzemelerden maketler yapılacaktır. Olası bir durumda elde kalan atık malzeme olursa geri dönüşüm fabrikalarına bırakılacaktır. Ve elde edilen yeni ürünle okullara yardımda bulunulacaktır. Çevre bilinciyle yetişen her çocuk çevresine karşı daha duyarlı, sorumluluk sahibi ve örnek bir birey olarak karşımıza çıkacaktır.

‘Burada topluma hizmet uygulamaları dersinde topluma hizmet amacıyla düşündüğümüz ve bir rapor oluşturduğumuz projemize sizlere sunmak isterim. Amacım daha fazla insanın bu projeden faydalanarak daha güzel ve daha temiz yarınlara imza atmasıdır. Proje arkadaşlarım Hitit Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Bölümü öğrencileri olan; Gizem IRMAK’a, Şeyda KARAKOYUN’a, Fatma Arpacı’ya, Taner ÇINAR’a, Ayça Nur AYDIN’a Melisa KAVUT’a, Merve GÜLEK’e, Fatma BUDAK’a, Mehmet KAYAPINAR’a ve saygıdeğer öğretmenimiz ve öncümüz Doç. Dr. Ayhan BABAROĞLU’na teşekkürlerimi sunuyorum. ‘

4.KAYNAKÇA

Yazan:

Mervegül KOCAKOÇ

Hitit Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Bölümü öğrencisi olan Mervegül Kocakoç aslen Ordu ili Çaybaşı ilçesindendir.