ZİHİNSEL ENGEL NEDİR?

Genel zihin fonksiyonlarının ortalamanın altında olan bireylere zihinsel engelli bireyler denir. Bu bireylerin IQ seviyesi 70’in altındadır. Zeka yaşları takvim yaşlarının altındadır. Zihinsel engelli bireyler birbirlerine benzer özellikleri ile birlikte gruıp olarak algılanmaları dışında her biri farklı özelliklerdeki ve duygulardaki bireylerdir.

     Zihinsel engelli bireyler iyi ve zamanında alınmış eğitim sayesinde gelişim dönemlerinde olumlu ölçüde yol kat edebilirler.

ZİHİNSEL ENGELLİ BİREYLERİN ÖZELLİKLERİ;

  • Akademik zekaları zayıftır.
  • İlgileri kısa sürelidir.
  • Soyut algıları gelişmemiştir.
  • Genelleme yapmakta zorlanırlar.
  • Bellekleri zayıftır.
  • Uzak gelecekle ilgilenmezler
  • Görsel ve işitsel algıları zayıftır.
  • Duygu ve düşünceleri net ifade edemezler.
  • Yakın dostluk kuramazlar.
  • Kurallara uymakta zorlanırlar
  • Öz bakım becerileri zayıftır.
  • İnsiyatif kullanma ve karar alma yetenekleri sınırlıdır.
  • Bağımlıdırlar
  • Sorumluluk almazlar
  • Sosyal faaliyetlere ilgileri azdır.

ZİHİNSEL ENGELLİ BİREYLERDE GÖRÜLEN DAVRANIŞLAR

STEROTİPİK DAVRANIŞ

Sterotipik Davranışlar bir kurumda kalarak bakım gerektiren zihinsel engelli bireylerde sıklıkla görülen davranış çeşididir. Bu davranış türünde herhangi bir zarar yoktur. Tek engel bireyin hareket odaklı olması nedeni ilk çevresel iletişiminin kesilmesidir. Bu neden ile ortadan kaldırılmaya çalışılır. Bu tür davranışların ortadan kaldırılmasında dikkatin başka yöne çekilmesi, alternatif davranış pekiştirilmesi, tecrit etme, tepki bedeli, düzelttirme teknikleri kullanılabilir.

KENDİNİ İNCİTME DAVRANIŞI:

Engelli birey kendini incitmek istediğinde çevresinden olumlu bir davranış veya bu davranışın zararlı bir duruma yol açtığını anlatan bir uyarı almadığı durumda birey kendini incitme davranışına devam edebilir.

BAŞKALARINI İNCİTME DAVRANIŞI;

Zihinsel engelli bireylerde kendini incitme davranışı gözlemlenebileceği gibi çevresine, başkalarına zarar verme davranışı da görülebilir. Bu olumsuz durum eğitim ile halledilebilir.

SALDIRGANLIK VE HUYSUZLUK:

Zihinsel engelli bireyler kendilerini rahatça ifade edemeyebilirler ve bu durumun neticesinde saldırganlık, huysuzluk, çığlık atma, ağlama gibi davranışlar gözlemlenebilir. Saldırgan davranışta zihinsel engelli birey kendisine, çevresine, hayvanlara, eşyalara saldırabilir ve onlara zarar verebilir. Bu olumsuz davranışların yok edilmesinde kullanılan yöntemler arasında ceza verme, ödüllendirme, tepki bedeli, düzelttirme vardır. Düzelttirmeye örnek verecek olursak kasıtlı olarak altını ıslatan zihinsel engelli bireye temizliğini yaptırmak, tuvalet ve banyo yıkatmak örneğini verebiliriz.  Yaptığı olumlu davranışa yönelik verilen pekiştirecin olumsuz davranış sonrası pekiştirecin geri alınması tepki bedeli yönteminin uygulanmasıdır.

KUSMA ve ZARARLI NESNELERİ AĞIZA KOYMA

Yenilmeyecek maddeleri yemek (dışkı, çöp vb) zihinsel engellilerde görülen bir davranıştır. Bu davranışlarda tecrit, düzelttirme yöntemleri uygulanmıştır.

SOYUNMA DAVRANIŞI:

Zihinsel engellilere hizmet veren kuruluşlarda çıplak veya kısmen soyunmuş engelli ile karşılaşılabilinir. Soyunma ağır ve çok ağır zihinsel engellilerde oldukça sık görülen problem bir davranıştır.

Yazan:

Mervegül KOCAKOÇ

Hitit Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Bölümü öğrencisi olan Mervegül Kocakoç aslen Ordu ili Çaybaşı ilçesindendir.